به گزارش «نفت ما»، شب گذشته، سنندج در سکوتی که قرار بود آرامش شبانه باشد، با غرش مهیبی از همپاشید. صدای انفجاری که در محدوده ورودی شهر پیچید، تنها صدای برخورد فلز و سوخت نبود؛ صدای شکسته شدن قلبهای خانوادههایی بود که از این پس، برای همیشه در انتظار بازگشت عزیزانشان خواهند ماند. برخورد تانکر حامل ۲۰ هزار لیتر سوخت با یک مینیبوس، سنندج را در سوگ برد، تا جاییکه اعلام دو روز عزای عمومی در سطح استان، نشان از عمق فاجعه و جراحت روحی جامعه کردستان داشت. ۱۱ جان که در میان شعلههای آتش رفتند و شش مصدوم که در میان پیکرها رها شدند، تنها آمار رسمی این شب سیاه هستند؛ اما آنچه در پس این اعداد نهفته است، یک بحران ساختاری و تکرار شونده است.
این فاجعه، برای کردستان غریبه نیست. اگر مسیرتان به این استان افتاده باشد، احتمالاً بارها شاهد تانکرهای عظیم سوخت بودهاید که همچون غولهای آهنی، در تاریکی جادهها جابهجا میشوند. این تانکرها که از انبارهای نفت همدان، تبریز و شهرهای دیگر به مقصد شهرستانهای مرزی غرب کشور در حرکتاند، حامل رگهای حیاتی اقتصاد هستند، اما متاسفانه، در بسیاری از موارد، حامل مرگ و نابودی نیز به نظر میرسند.
۳۲۷واژگونی تانکر حامل مواد سوختی
محیط زیست کردستان پیشتر از ثبت صدها مورد واژگونی تانکر در استان خبر داده بود. از سال ۱۳۸۸ تاکنون، ۳۲۷ واژگونی تانکر حامل مواد سوختی در استان ثبت شده است. این رقم، روایتی است از دهها حادثه که هر کدام تهدیدی برای جان انسانها، آلودگی جبرانناپذیر منابع طبیعی و هزینههای گزاف اقتصادی که بر دوش دولت و مردم سنگینی میکند. نمونههای عینی این واژگونی و حادثهها را تنها در یک دهه اخیر میتوان دید.
در تیرماه ۱۳۹۷، برخورد یک تانکر حمل سوخت با اتوبوس مسافربری در بلوار دکتر حسینی سنندج منجر به انفجار و آتشسوزی شد و در نهایت ۱۵ نفر جان خود را از دست دادند. علت اولیه حادثه «بریدن ترمز تانکر» و ناتوانی راننده در کنترل وسیله نقلیه اعلام شد. چهار سال بعد، در دیماه ۱۴۰۰، یک تانکر حامل سوخت در حسینآباد سنندج واژگون و منفجر شد که این حادثه سه کشته و شش مصدوم بر جای گذاشت و آتش به دهها واحد مسکونی و خودرو سرایت کرد.
الگوی تکرار شونده انفجار تانکرهای سوخت
اکنون، حادثه شهریور ۱۴۰۵ در محور سنندج-همدان با گزارش نقص فنی در سیستم ترمز، گویی تکهای از یک پازل ناقص است که هر بار قطعهای از آن، جانی را از ما میگیرد. این زنجیره حوادث، حاکی از آن است که با یک «الگوی تکرار شونده» مواجهیم. وقتی یک سناریوی خطرناک در یک جغرافیای مشخص چند بار تکرار میشود، دیگر نمیتوان آن را صرفاً مجموعهای از اتفاقات مستقل و تصادفی دانست. تکرار حادثه، خود دادهای است که میگوید جایی از زنجیره ایمنی درست کار نمیکند.
چرا نظارتها کافی نبوده؟
اکنون پرسش اصلی این است که مسئولیت این سلسله اتفاقات را چه شخص یا نهادی بر عهده میگیرد؟ اگرچه سالهاست محدودیت تردد تانکرهای سوخت در تمام محورهای مواصلاتی استان کردستان در ساعات شب وضع شده، اما چرخه حوادث نشان از تصویری دیگری دارد که یا ناشی از عدم نظارت در برابر متخلفان است یا
لایههای امنیتی و فنی ناوگان حملونقل، بسیار فرسودهتر از آن چیزی است که تصور میکنیم.
تانکرهای حامل مواد سوخت، به دلیل حساسیت بسیار بالا، نباید تنها تحت قوانین عبور و مرور ساده باشند؛ آنها نیازمند یک پروتکل امنیتی و فنی متفاوت هستند و نباید این ناوگانهای حیاتی را با بدون بررسیهای لازم روانه جاده کرد.
نمونههای موفق رعایت ایمنی ناوگان حمل سوخت در جهان
برعکس شهرهای ایران و مخصوصا کردستان، در کشورهای دیگر جهان برای ناوگان حمل سوخت دستورالعملهای جدی برنامهریزی و اتخاذ شده است. در اروپا، ایمنی تردد تانکرهای سوخت صرفاً محدود به ممنوعیتهای زمانی یا تابلوهای هشدار نیست؛ بلکه شبکهای از نظارتهای فنی، بازرسیهای دورهای و سیستمهای پایش هوشمند، پیش از آنکه تانکری پا به جاده بگذارد، فعال میشود. در اتحادیه اروپا، آییننامه بینالمللی حمل مواد خطرناک که از ژوئن ۲۰۲۶ با دستورالعمل جدید بهروز شده و بازرسیهای جادهای را یکدست، اجباری و مبتنی بر چکلیستی واحد در تمام کشورهای عضو کرده است.
در این بازرسیها، ماموران نه تنها مدارک، گواهینامه راننده و برچسبگذاری را بررسی میکنند، بلکه وضعیت فنی خودرو، تجهیزات ایمنی مانند کپسولهای آتشنشانی، سلامت مخازن و حتی نشتپذیری تانکر را مورد آزمایش دقیق قرار میدهند. تخلفات نیز در سه سطح طبقهبندی شده است؛ تخلفات سطح یک شامل نشت مواد خطرناک یا نبود مدارک اجباری است که بلافاصله به توقیف خودرو منجر میشود. تخلفات سطح دو که قابلیت اصلاح فوری دارند مانند خاموش بودن کپسول آتش نشانی، برچسب گذاری نادرست یا ناقص محموله است؛ تخلفات سطح سه نیز شامل تخلفات جزئی و اداری است که تاثیر مستقیمی بر ایمنی ندارد.
در سایر کشورها نیز مانند یونان از سیستمهای ردیابی جیپیاس برای پایش لحظهای تانکرها در طول مسیر استفاده میکنند و شرکتهای حملونقل نیز با ابزارهای دیجیتال، سوختگیری و موقعیت ناوگان خود را کنترل میکنند. این رویکرد ترکیبی از بازرسی فعال در مبدا و طول مسیر، استانداردهای فنی الزامآور و مسئولیتپذیری همه حلقههای زنجیره، در اروپا، ایمنی را به یک ویژگی سیستمی تبدیل کرده است که پیش از حرکت تانکر آغاز میشود و تا پایان سفر ادامه دار است.
لزوم بازنگری جدی در زنجیره انتقال سوخت
برای خارج شدن از این چرخه، تغییر رویکرد از واکنش پس از حادثه به پیشگیری پیش از وقوع الزامی است. رسیدگی به این بحران، نیازمند یک بازنگری جامع در زنجیره تامین و حملونقل است. نباید تنها به ممنوعیت تردد در شب بسنده کرد؛ بلکه ایجاد سازوکارهای نظارتی هوشمند و ایجاد مراکز بررسی ایمنی و معاینه فنی تخصصی در مسیرهای اصلی، امری حیاتی است. این مراکز باید بتوانند پیش از ورود تانکر به جادههای پرخطر، سلامت فنی، سلامت روانی راننده و استانداردهای ایمنی تانکر را به دقت ارزیابی کنند.
این مسئله اکنون از یک دغدغه محلی به یک «مطالبه عمومی» تبدیل شده است. دستگاههای اجرایی، و در راس آنها شرکت ملی پالایش و پخش، نباید تنها نقش ناظر را ایفا کنند، بلکه باید به عنوان متولی اصلی این زنجیره، مسئولیت مستقیم ایمنی ناوگان را بر عهده بگیرند. ایجاد یک سیستم پایش لحظهای برای تانکرهای سوخت و سختگیری بیسابقه در مورد استانداردهای فنی، تنها راهی است که میتواند از تبدیل شدن جادههای کردستان به گورستان تانکرهای سوخت جلوگیری کند.
دیدگاهتان را بنویسید
دیدگاه ها