خبرگزاری فارس، چهارمحال و بختیاری| در حالی سالانه حدود ۱۲۷ هزار تن عسل در کشور تولید میشود که سهم ایران از بازارهای صادراتی این محصول تنها حدود یک درصد است؛ بهطوریکه بر اساس آمار اعلامشده، از این میزان تولید تنها حدود یکهزار و ۳۰۰ تن به خارج از کشور صادر میشود.به گفته معاون جهاد کشاورزی، نبود بستهبندیهای مدرن و متناسب با بازارهای بینالمللی از مهمترین موانع توسعه صادرات عسل ایران است؛ ظرفیتی که با توجه به حجم تولید، میتواند سهم بسیار بیشتری در بازارهای خارجی داشته باشد.برای دیدن یکی از شگفتانگیزترین خطوط تولید طبیعت، لازم نیست وارد یک شهرک صنعتی شوید؛ کافی است درِ یک کندو را باز کنید. پشت دیوارههای مومی، هزاران زنبور در نظمی دقیق مشغول کاری هستند که نتیجه آن از یک قطره شهد گل آغاز میشود و در نهایت به عسل میرسد.اما آنچه در یک شیشه عسل دیده میشود، محصول یک فعالیت ساده نیست؛ پشت هر قطره عسل، مجموعهای از عملیات جمعآوری شهد، انتقال، فعالیت آنزیمی، کاهش رطوبت، تغلیظ، رسیدن و ذخیرهسازی قرار دارد.در این «کارخانه طبیعی»، تقسیم کار حرف اول را میزندزنبورهای چراگر با استفاده از خرطوم خود شهد گلها را جمعآوری و در کیسه عسلی ذخیره میکنند. پس از بازگشت به کندو، شهد به زنبورهای داخل کندو منتقل میشود و فرآوری آن ادامه پیدا میکند.یکی از مهمترین مراحل این فرآیند، تغییر ترکیب قندها و کاهش میزان آب شهد است. زنبورها آنزیمهایی مانند اینورتاز را به شهد اضافه میکنند که به تجزیه ساکارز و تبدیل آن به قندهای سادهتر مانند گلوکز و فروکتوز کمک میکند.اما هنوز عسل آماده نیست.
کارخانهای که خودش آب محصولش را میگیرد!شهد تازه نسبت به عسل نهایی آب بسیار بیشتری دارد و برای آنکه به محصولی پایدار و قابل ذخیرهسازی تبدیل شود، باید بخش قابل توجهی از رطوبت خود را از دست بدهد.سهیلا عسگری، مدیر طیور، زنبور عسل و کرم ابریشم سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری، درباره این فرآیند میگوید زنبورها بخشی از آب شهد را در جریان جابهجایی و فرآوری کاهش میدهند و سپس با تهویه و باد زدن بالهای خود، تبخیر آب را در سلولهای شان سرعت میبخشند.به گفته وی، زمانی که رطوبت عسل به حدود ۲۰ درصد میرسد، زنبورها آن را رسیده تلقی کرده و سلولهای حاوی عسل را با لایهای از موم میپوشانند؛ فرآیندی که به آن مهر و موم یا درپوشگذاری گفته میشود.در واقع، همان لایه نازک مومی که روی قابهای عسل دیده میشود، پایان یک خط تولید طبیعی است؛ محصولی که از شهد گل شروع شده و پس از طی چندین مرحله، برای ذخیرهسازی آماده شده است.۳۰۴ هزار کلنی؛ ۳ هزار تن محصولحالا از داخل کندو بیرون بیاییم و نگاهی به مقیاس این صنعت در چهارمحال و بختیاری بیندازیم.براساس آمار حسین بهرامی رییس سازمان جهاد کشاورزی استان، ۳۰۴ هزار و ۹۶۹ کلنی زنبور عسل در ۲ هزار و ۳۰۲ زنبورستان چهارمحال و بختیاری فعال است.از این تعداد، ۳۰۴ هزار و ۷۳۱ کلنی مدرن هستند و مجموع تولید عسل استان در سال گذشته به ۳ هزار و ۱۱۵ تن رسیده است؛ ظرفیتی که برای آن رشد حدود پنج درصدی تولید پیشبینی شده است.این اعداد وقتی کنار هم قرار میگیرند، تصویر یک صنعت بزرگ را نشان میدهند؛ صنعتی که فقط به تولید عسل محدود نیست و حدود ۲ هزار و ۸۰۰ نفر اشتغال مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کرده است.
سهم یکدرصدی عسل ایران از بازار صادراتمعاون وزیر جهاد کشاورزی در امور تولیدات دامی با بیان اینکه سال گذشته تنها یک درصد از کل عسل تولیدی کشور به بازارهای خارجی صادر شده است، گفت: در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۲۷ هزار تن عسل در کشور تولید شد که از این میزان تنها یکهزار و ۳۰۰ تن به خارج از کشور صادر شد و این میزان صادرات برازنده ظرفیتهای کشور نیست.چهارمحال و بختیاری اکنون از نظر تولید عسل در رتبه دوازدهم کشور قرار دارد و به دلیل تنوع پوشش گیاهی، از استانهای مطرح کشور در زمینه کیفیت عسل نیز به شمار میرود.راز شیرینی بام ایران در دل گیاهانمزیت زنبورداری در چهارمحال و بختیاری فقط تعداد کندوها نیست؛ بخش مهمی از این ظرفیت به طبیعت استان برمیگردد.وجود بیش از یکهزار و ۴۰۰ گونه گیاه دارویی و مرتعی، تنوع منابع شهد و شرایط اقلیمی متفاوت، ظرفیت ارزشمندی برای تولید عسلهای متنوع در استان ایجاد کرده است.عسگری معتقد است کیفیت عسل به عوامل مختلفی از جمله منبع گیاهی شهد، شرایط اقلیمی، سلامت کلنی، مدیریت زنبورستان، زمان برداشت، میزان رطوبت و نحوه استخراج و نگهداری محصول وابسته است.
به همین دلیل، عسل تولیدشده در یک منطقه الزاماً ویژگیهای عسل منطقهای دیگر را ندارد و همین تنوع گیاهی میتواند به یکی از مزیتهای رقابتی زنبورداری چهارمحال و بختیاری تبدیل شود.وقتی محصول کارخانه فقط عسل نیستاما اگر تصور کنیم خروجی این کارخانه طبیعی فقط عسل است، بخش مهمی از ماجرا را ندیدهایم.ژل رویال، گرده گل و موم نیز در کنار عسل از فرآوردههای ارزشمند زنبور عسل هستند و توسعه فرآوری و بازار این محصولات میتواند ارزش اقتصادی بیشتری برای زنبورداران ایجاد کند.در حقیقت، زنبورداری زمانی بیشترین ظرفیت اقتصادی خود را نشان میدهد که از فروش ماده خام عبور کند و به سمت تکمیل زنجیره ارزش، فرآوری، بستهبندی، برندینگ و بازارهای تخصصی حرکت کند.۳۰۴ هزار مدیر، اما یک مأموریت بزرگتربا این حال، شاید مهمترین نقش زنبور عسل چیزی نباشد که در آمار تولید عسل دیده میشود.زنبورها با گردهافشانی، بخشی از چرخه تولید بسیاری از محصولات کشاورزی را تکمیل میکنند و در حفظ تنوع زیستی نیز نقش دارند.حسین بهرامی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری، با تأکید بر همین نقش میگوید زنبورهای عسل علاوه بر تولید عسل و فرآوردههای ارزشمند، با نقشآفرینی در گردهافشانی یکی از حلقههای مهم زنجیره تولید محصولات کشاورزی و حفظ تنوع زیستی به شمار میروند.وی با اشاره به گزارشهای علمی و منابع بینالمللی، بر وابستگی بخش قابل توجهی از محصولات غذایی و گیاهان به گردهافشانی حیوانی تأکید میکند و حفاظت از زنبورها را بخشی از حفاظت از ظرفیت تولید غذا و تنوع زیستی میداند.از همین زاویه، زنبورداری فقط یک فعالیت اقتصادی نیست؛ یک فعالیت زیستمحیطی و کشاورزی نیز محسوب میشود.
حفاظت از زنبورها؛ حفاظت از تولید غذاحمایت از زنبورداران، توسعه روشهای نوین زنبورداری، حفظ پوشش گیاهی، کاهش مصرف بیرویه سموم و توجه به کشت گیاهان دوستدار گردهافشان، از جمله اقداماتی است که میتواند به حفظ جمعیت زنبورها و پایداری تولید در بخش کشاورزی کمک کند.بهرامی تأکید دارد که زنبور عسل موجودی کوچک اما با نقشی بزرگ در طبیعت است و حمایت از این موجود ارزشمند میتواند همزمان به حفاظت از طبیعت، رونق کشاورزی، اشتغال پایدار و امنیت غذایی کمک کند.از یک گل تا یک صنعتداستان زنبورداری چهارمحال و بختیاری در ظاهر داستان عسل است؛ اما وقتی دقیقتر نگاه کنیم، قصهای بزرگتر پشت آن قرار دارد.۳۰۴ هزار و ۹۶۹ کلنی، ۲ هزار و ۳۰۲ زنبورستان، ۳ هزار و ۱۱۵ تن تولید عسل و حدود ۲ هزار و ۸۰۰ فرصت اشتغال مستقیم و غیرمستقیم، تنها بخشی از ظرفیت این صنعت در استان است.در یک سوی این زنجیره، گلهای کوهستان و دشتهای بام ایران قرار دارند و در سوی دیگر، محصولی که به سفره مردم میرسد. میان این دو، هزاران زنبور با تقسیم کاری دقیق، شهد را جمعآوری و به عسل تبدیل میکنند.شاید به همین دلیل است که وقتی از این «کارخانه» حرف میزنیم، دیگر فقط از تولید عسل صحبت نمیکنیم؛ از یک شبکه زنده و طبیعی سخن میگوییم که همزمان تولید میکند، اشتغال میسازد، به کشاورزی کمک میکند و بخشی از تنوع زیستی را زنده نگه میدارد.
و این همان جایی است که راز روشن میشود: این کارخانه واقعاً ۳۰۴ هزار مدیر دارد؛ مدیرانی کوچک که هر روز برای تولید یک شیرینی بزرگ و حفظ بخشی از چرخه زندگی طبیعت، بیوقفه کار میکنند.
دیدگاهتان را بنویسید
دیدگاه ها