پرداخت مستقیم یارانه، گره بازار بنزین را باز می‌کند؟

به گزارش «نفت ما»، پس از آنکه مالک شریعتی از تصمیم دولت برای افزایش نرخ سوم بنزین تا ۱۰ هزار تومان خبر داد، گمانه‌زنی‌ها درباره تغییر قیمت این نرخ افزایش یافت. هرچند سخنگوی دولت در ابتدا این موضوع را تکذیب کرد، اما چند روز بعد موضع دولت تغییر کرد.
سخنگوی دولت با تأکید بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف بنزین گفت: «در حوزه بنزین، ناگزیر به اتخاذ راهکارهایی برای مدیریت مصرف هستیم. دولت بنزین را با قیمت یارانه‌ای در اختیار مردم قرار می‌دهد و طبیعی است که برای ایجاد تعادل در این حوزه باید راهکاری اتخاذ شود. این موضوع قطعی و اجتناب‌ناپذیر است».
امروز هم در نشست خبری خود گفته است:« فعلا تصمیمی به تغییر قیمت بنزین نداریم اما سهمیه دوم بنزین که با قیمت سه هزار تومانی در اختیار مردم قرار می‌‌گیرد از ۷۰ به ۵۰ لیتر کاهش پیدا می‌کند».
همزمان، محمدصادق عظیمی‌فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، با اشاره به آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های انرژی کشور در جریان حملات اخیر اظهار کرد: «حمله به پارس جنوبی، خوراک میعانات گازی پالایشگاه‌ها و تأسیسات تولید فرآورده‌های نفتی را تحت تأثیر قرار داد. پالایشگاه لاوان هدف حمله قرار گرفت و بخشی از ظرفیت آن کاهش یافت. همچنین به دلیل آسیب به تأسیسات انتقال و ذخیره‌سازی سوخت در ری، پالایشگاه تهران با محدودیت در بهره‌برداری مواجه شد. از سوی دیگر، به دلیل محاصره در جنوب و آسیب به برخی پالایشگاه‌های کشورهای شمال ایران، واردات فرآورده‌های نفتی نیز با چالش روبه‌رو شد. مجموعه این عوامل باعث شد ذخایر سوخت کشور تحت فشار قرار گیرد و تأمین پایدار بنزین با دشواری جدی مواجه شود».
در همین حال، سید حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفت، گاز و پتروشیمی، نیز در گفت‌وگو با «دیدبان ایران» از تشدید محدودیت‌ها در تأمین بنزین خبر داد و گفت: «کشور اکنون با کمبود جدی بنزین مواجه است. پیش از این بخشی از نیاز داخلی از طریق واردات تأمین می‌شد، اما تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی این مسیر را با محدودیت‌های جدی مواجه کرده است. در شرایط فعلی، واردات بنزین نه‌تنها بسیار دشوار، بلکه در برخی موارد تقریباً غیرممکن شده و سایر مسیرهای تأمین نیز کارایی گذشته را ندارند».

ماجرای نرخ سوم بنزین چیست؟

اواخر پاییز سال گذشته، هیئت وزیران مصوبه‌ای را به تصویب رساند که بر اساس آن، از نیمه آذرماه نرخ بنزین عرضه‌شده با کارت اضطراری جایگاه‌ها برای مصرف مازاد بر ۱۶۰ لیتر سهمیه‌ای به پنج هزار تومان افزایش یافت.
بر اساس همان مصوبه، استفاده از بنزین سهمیه‌ای هزار و 500 تومانی و بنزین آزاد سه هزار تومانی تنها از طریق کارت سوخت شخصی امکان‌پذیر شد و وزارت نفت نیز موظف شد نرخ سوم بنزین جایگاه‌ها را به‌صورت فصلی تعیین و اعلام کند.
هدف از اجرای این سیاست، کاهش استفاده از کارت‌های جایگاهی و الزام مالکان خودرو به استفاده از کارت سوخت شخصی عنوان شد، بدون آنکه تغییری در نرخ‌های هزار و 500 و سه هزار تومانی بنزین ایجاد شود.
اکنون با مطرح شدن احتمال اجرای تصمیم جدید دولت، نرخ سوم بنزین که برای سوخت‌گیری با کارت اضطراری جایگاه‌ها اعمال می‌شود، ممکن است از پنج هزار تومان به ۱۰ هزار تومان افزایش یابد که ظاهرا دولت برای اجرای این تصمیم موافقت سران قوا را دریافت کرده است اما مجلس شورای اسلامی با هرگونه افزایش قیمت بنزین در شرایط فعلی کشور مخالفت کرده است.

پیشنهادی برای اصلاح نظام یارانه سوخت

در همین زمینه، یک کارشناس حوزه انرژی که نخواست نامش ذکر شود، در گفت‌وگو با «نفت ما» پیشنهاد داد: «دولت بنزین را با قیمت واقعی، اعم از قیمت تمام‌شده یا قیمت وارداتی، در اختیار جایگاه‌داران قرار دهد و جایگاه‌ها نیز بنزین را تنها با قیمت آزاد به مصرف‌کنندگان عرضه کنند».
وی توضیح داد: «در این مدل، مالک خودرو هنگام سوخت‌گیری کل مبلغ بنزین را پرداخت می‌کند و پس از ثبت تراکنش و احراز هویت، یارانه سهمیه به‌صورت آنی یا ظرف چند دقیقه به حساب او واریز می‌شود. در نتیجه، جایگاه‌داران نیز بهای کامل سوخت را دریافت می‌کنند و دیگر نیازی به تسویه یارانه از سوی دولت با جایگاه‌ها نخواهد بود».
این کارشناس انرژی افزود: «اجرای چنین مدلی می‌تواند مزایایی همچون حذف رانت ناشی از اختلاف قیمت بنزین، کاهش قاچاق سوخت، شفاف شدن درآمد جایگاه‌داران، پرداخت مستقیم یارانه به مردم به جای کالا و افزایش شفافیت در نظارت بر مصرف و پرداخت‌ها را به همراه داشته باشد».